مسجد نهادی پر از مدعی بدون متولی

عدم وجود یک نظامنامه جامع در حوزه مساجد باعث شده این نهاد مقدس دست خوش بی مدیریتی شود

امیرالمومنین (ع): “اَلجَلسةُ فی‌الجامع‌‌ِ خَیرٌلی مِنَ ‌الجَلسةِ‌ فی‌الجَنّةِ‌، لأَنَّ الجنَّةَ فیها رِضی نَفسی وَ الجامِعُ فیهِ ر‌ِضی ربّی”

جلوس من در مسجد از سکونت در بهشت برایم بهتر است، زیرا اقامت من در بهشت موجب خوشنودی من است، اما بودن من در مسجد موجب رضا و خوشنودی خداست. (وسائل، ج۳، ص ۴۸۲)

بی شک اهمیت هیچ نهادی در اسلام به اندازه اهمیت مسجد نیست و خصوصا اثرات این نهاد مقدس در پیروزی و هدایت انقلاب اسلامی و تربیت کادر مومن و انقلابی برای ایران عزیز از تمام نهادهای دارای بودجه و نیروی انسانی و غیره بر همگان مبرهن است.

اما به لحاظ عدم وجود یک نظامنامه جامع در حوزه مساجد باعث شده این نهاد مقدس دست خوش بی مدیریتی شود.

برخی پیشنهادات برای درج در این نظامنامه:

1. مکان یابی مسجد: ساخت بدون مطالعه در حوزه مسجد باعث شده در مناطقی که نیاز به مسجد نبوده و یا محله ظرفیت و کشش وجود مسجد را ندارد، ساخته شود و متاسفانه مسجد عاملی برای افت قیمت منطقه شود. از سوی دیگر عدم پراکنش صحیح و توزیع متناسب عامل شده تا برخی مناطق فاقد مسجد به تعداد مورد نیاز باشد مثلا در شهر تبریز در حد فاصل خیابان شهید منتظری بیش از ۳۰ مسجد وجود دارد که به لحاظ تراکم و واقع شده تعداد زیادی از آنها در کوچه های دو و سه متری و اعتراضات محلی یا همجواری با دیگر مساجد فقط محلی برای مجالس ترحیم آن هم به ندرت شود. در مقابل در شهرک رشدیه فقط یک یک مسجد وجود دارد. حداقل فاصله یک مسجد با مسجد دیگر و یا ساخت حسینیه در نزدیکی مسجد بی هیچ ضابطه ای انجام می یابد که عملا این مکانها در تضعیف یکدیگر فعالیت می کنند. مگر در تاریخ اسلام مسجدی که برای تضعیف مسجد قبا ساخته شده بود به دستور نبی مکرم اسلام تخریب نشد؟  متاسفانه با وجود مساجد غیر فعال، شاهد پدیده جدید حسینیه سازی هم هستیم. بدون شک در محله های فاقد مسجد و یا ساخت حسینیه به تعداد مورد نیاز که مسائل شرعی راحت تری نسبت به مسجد دارد و حضور همگان در هر موقعیتی را شرع اجازه داده لازم و مطلوب است اما اگر این حسینیه سازی اگر با رقابت هیئات مذهبی و صرف حسینیه فلان هیات و یا فلان شخص باشد می تواند در به معزلی تبدیل شود. قطعا در دهه های بعد با توجه به رکود در هیئت مذهبی که موسس حسینیه و یا مسجد راکد به محلهای بلاتکلیف روبرو خواهیم بود که دولتها در هزینه نگهداری آنها با مشکل روبرو خواهند بود. در عین حال عدم اجرای عایق صوتی در دیوارهای آن و واگذاری این اماکن غیر از برگزاری هیئت، به مجالس ترحیم باعث بروز مشکلاتی در برخی محلات شده است.
2. عدم رعایت ضوابط ساخت و ساز: هیچ تمایزی در نظارت به مسجد در حین ساخت وجود ندارد و اگر احیانا شخصی قصد ساخت مسجد داشت از قوانین ساخت و ساز خانه مسکونی تبعیت می نماید با اینکه هیچ مرجعی حتی تقاضای نقشه و پروانه هم برای مسجد نمی نماید. حال ذوق افراد در ساخت مسجد نقش اساسی را ایفا می نماید. طراحی داخلی و نمای بیرونی هم جزء همین ذوقیات است. فاصله کف مسجد تا سقف هم همچنین و… . در حالیکه به تناسب سرد سیری و گرمسیری و نیز بافت شهرها و پیشینه و فرهنگ رایج می تواند در نوع این طراحی دخیل باشد چراکه همانگونه که از مهمترین میراث گذشتگانمان مسجد شاخصه توانمندی در معماری و وضعیت دینداری آن روزگاران بوده قطعا این نوع تفکر با روش ساخت ساز در آینده هم مورد قضاوت خواهد بود. استفاده از یک نوع کاشی فیروزه ای آن هم ساخت اصفهان وجه مشترک ۹۰درصد از مساجدایران است. شیوه ساخت محراب هم بی توجه به فلسفه آن که ترکیبی از توحید و تفکر شیعی و عبادت و غیره است با مضامین و آیات و روایات سلیقه گی ساخته می شود.

وجود یک نظامنامه جامع در طراحی، مکان یابی، دکوراسیون داخلی اعم از کاشی کاری و محراب و گنبد و مناره و گرمایش و سرمایش و نظارت معماران هنرهای اسلامی وساخت حایل صوتی و دیگر موارد می تواند این حوزه را تقویت نماید و از بسیاری مشکلات در این حوزه بکاهد.

• ۳٫ مدیریت مسجد: متاسفانه عدم مدیریت واحد در مساجد عامل شده حضور دستگاههای متنوعی را در مساجد دارای درآمد و موقوفه کافی و یا تاثیرگذار در انتخابات شاهد و در موقع بروز مشکل برای مساجد بدون درآمد هیچ مرجعی جوابگو نیست. در همان مساجد فعال هم ورود نهادهای مختلف باعث اتلاف انرژی و خنثی سازی فعالیتهای دینی و گاها بی اخلاقی در محیط مسجد می شویم. جالب اینکه شیوه انتخاب نمایندگان هر نهاد معیار مخصوص خود را دارد که در برخی مساجد شاهد حضور همین تعداد از نمایندگان در نمازهای جماعت نیستیم.

سازمان تبلیغات در استان آذربایجان شرقی با تشکیل هیئتی ۹ نفره بنام انجمن اسلامی ادعای مدیریت مسجد را دارد و اوقاف با همان تعداد با حضور هیات امنا و اداره کل ارشاد با تشکیل کانونهای فرهنگی و هنری، اما در عمل اصلی ترین کارکرد مسجد که برپایی نماز جماعت است به تعداد نمایندگان ارگانها در مسجد حضور ندارند.

می شود همین نمایندگان از نهادهای مختلف با نظارت مقامی بالاتر تحت عنوان واحد انتخاب و همین افراد نمایندگی از تمام نهادها را انجام و مساجد با یک مدیریت واحد اداره شود.

امید می رود با حضور چهره مردمی و دغدغه مند همچون حضرت حجت الاسلام والمسلمین دکتر آل هاشم در مسند امامت جمعه و نمایندگی ولی فقیه در استان آذربایجان شرقی و ریاست شورای فرهنگ عمومی در این استان، زمینه حل مشکلات مسجد در استان آذربایجان شرقی حل و به عنوان الگویی برای اجرا در دیگر استانها و کل کشور تبدیل شود.

یادداشت: حبیب طاهری