علل وقوع و راهکارهای مقابله با قتل‌های خانوادگی

یادداشت: طاهره اشرفیان

هیس! خانه دیگر امن نیست!

آمارهای موجود، حکایت از افزایش نگران کننده خشونتهای خانوادگی دارند.

“مردی سر همسرش را با کلنگ شکافت !!!! ”
مردی همسرش را با ضربات چاقو و دمبل به قتل رساند!!!!! ”
مردی همسر و پسرش را با شلیک گلوله کشت!!!! ”
و…

اینها تنها بخشی از واقعیت تلخ خشونت خانگی است که در روزهای اخیر و به فاصله کوتاهی از یکدیگر، آن هم به دست نزدیکترین افراد خانواده رخ داده است. به طور متوسط هر روز یک قتل در کشور صورت می‌گیرد که بیشترین میزان آن یعنی حدود ۳۰ در صد را قتلهای خانگی تشکیل می دهند و  بیشترین قربانیان آن  هم زنان هستند.

خانواده، از دیرباز  اولین و مهم‌ترین کانون اجتماعی بوده و همواره  پناهگاهی امن و آرام برای افراد به شمار می آمده است. مکانی که در آن افراد احساس تعلق، حمایت و امنیت می‌کنند و می‌توانند نیازهای عاطفی و روانی خود را برطرف کنند. اما متأسفانه در سال‌های اخیر، شاهد افزایش نگران‌کننده‌ای از قتل‌های خانوادگی هستیم که این تصور ایده‌آل از خانواده را به چالش کشیده است. تضاد عمیق بین  ماهیت آرامبخش خانواده و خشونت هولناک قتل، شگفت انگیز است. وقتی که خانه، که قرار است
امن‌ترین مکان برای هر فرد باشد، به صحنه‌ی خونریزی و خشونت تبدیل می‌شود، پرسش‌های بسیاری در ذهن شکل می‌گیرد. چرا مکانی که باید مملو از عشق، محبت و حمایت باشد، به میدانی برای نفرت، خشم و خشونت تبدیل می‌شود؟ چه عواملی باعث شده‌اند که افراد دست به چنین جنایت هولناکی بزنند؟ و مهم‌تر از همه، چگونه می‌توان از تکرار چنین تراژدی‌هایی جلوگیری کرد؟

به گفته کارشناسان، افزایش نگران‌کننده قتل‌های خانوادگی در ایران، ریشه در عوامل متعدد اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و روانشناختی دارد. برخی از مهم‌ترین این عوامل عبارتند از: _ فشارهای اقتصادی: مشکلات اقتصادی، بیکاری، تورم و نابرابری‌های اجتماعی، فشارهای روحی و روانی شدیدی را بر خانواده‌ها وارد می‌کنند و می‌توانند منجر به بروز خشونت شوند. _ فرهنگ خشونت: وجود فرهنگ خشونت در جامعه، ترویج خشونت در رسانه‌ها و الگوهای رفتاری نادرست در خانواده‌ها، می‌تواند به تسهیل خشونت خانگی کمک کند. _ ضعف قوانین حمایت از زنان: ضعف قوانین حمایت از زنان در برابر خشونت خانگی، عدم اجرای موثر قوانین موجود و نگرش‌های سنتی نسبت به زنان، باعث می‌شود که زنان در معرض آسیب‌های بیشتری قرار بگیرند. _ مشکلات روانی: مشکلات روانی مانند افسردگی، اضطراب و اختلالات شخصیتی، می‌توانند در بروز خشونت خانگی نقش داشته باشند. _ نبود آموزش مهارت‌های زندگی: بسیاری از افراد فاقد مهارت‌های لازم برای مدیریت خشم حل تعارضات و برقراری ارتباط موثر هستند. _ فشارهای اجتماعی و فرهنگی: انتظارات غیر واقع بینانه از نقش‌های جنسیتی یا فشار برای حفظ ظاهر اجتماعی خاص می‌تواند تنش‌هایی ایجاد کند که منجر به خشونت شود. _  اعتیاد: اعتیاد به مواد مخدر و الکل، یکی از عوامل مهم در بروز خشونت خانگی است. اعتیاد نه تنها بر سلامت جسمی و روانی فرد معتاد تاثیر می‌گذارد، بلکه می‌تواند منجر به بروز رفتارهای پرخاشگرانه و خشونت‌آمیز شود. _ عدم آگاهی: عدم آگاهی از حقوق خود، ترس از طرد شدن و وابستگی مالی، از جمله عواملی هستند که زنان را از ترک رابطه خشونت‌آمیز باز می‌دارند. _ تغییر سبک زندگی: تغییرات سریع اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، می‌تواند بر روابط خانوادگی تأثیر گذاشته و به بروز تنش و درگیری منجر شود. _ دسترسی آسان به سلاح: دسترسی آسان به سلاح‌های گرم، می‌تواند خطر وقوع خشونت‌های شدید را افزایش دهد. راهکارهای مقابله با قتل‌های خانوادگی برای مقابله با این معضل اجتماعی، نیازمند تلاش‌های همه‌جانبه هستیم. برخی از راهکارهای مهم عبارتند از: _ قویت قوانین حمایت از زنان: اصلاح قوانین موجود و تصویب قوانین جدید برای حمایت از زنان در برابر خشونت خانگی، از جمله مهم‌ترین اقدامات برای مقابله با این پدیده است.  _ آموزش و آگاهی‌رسانی: برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای افزایش آگاهی عمومی در مورد خشونت خانگی، حقوق زنان و مهارت‌های حل تعارض، می‌تواند بسیار موثر باشد. _ حمایت از قربانیان: ایجاد مراکز مشاوره و حمایت از قربانیان خشونت خانگی و ارائه خدمات روانشناختی و حقوقی به آنها، از جمله اقدامات ضروری است. _ درمان افراد دارای اختلالات روانی: دسترسی آسان به خدمات روانپزشکی و روانشناسی برای افرادی که دارای اختلالات روانی هستند، می‌تواند از بروز خشونت جلوگیری کند. _  مبارزه با اعتیاد: مبارزه با اعتیاد به مواد مخدر و الکل و ارائه خدمات درمانی به معتادان، از جمله اقدامات موثر برای کاهش خشونت خانگی است. _ تقویت نقش رسانه‌ها: رسانه‌ها می‌توانند با اطلاع‌رسانی دقیق و صحیح در مورد خشونت خانگی، نقش مهمی در تغییر نگرش‌های جامعه ایفا کنند. _  توجه به سلامت روان: ارتقای سلامت روان در جامعه و دسترسی آسان به خدمات روانشناسی، می‌تواند به کاهش خشونت کمک کند. _  تغییر نگرش‌های فرهنگی: تغییر نگرش‌های سنتی و فرهنگی در مورد زنان و خانواده، می‌تواند به کاهش خشونت خانگی کمک کند. _ همکاری بین بخشی: همکاری بین دستگاه‌های مختلف مانند قوه قضائیه، نیروی انتظامی، سازمان‌های مردم‌نهاد و رسانه‌ها، برای مقابله با این پدیده ضروری است.