فضای مجازی؛ پلی برای انسجام یا شکافی در وحدت ملی

اعظم نعیمی: فضای مجازی در دهه اخیر، به یکی از ابزارهای تأثیرگذار در زندگی روزمره مردم و جریان‌های اجتماعی تبدیل شده است. شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها و پلتفرم‌های آنلاین نه تنها امکان ارتباط سریع و دسترسی به اطلاعات گسترده را فراهم می‌کنند، بلکه نقش کلیدی در شکل‌دهی افکار عمومی و تداوم وحدت ملی دارند. با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که این فضا مانند یک شمشیر دو لبه است؛ می‌تواند هم انسجام ملی را تقویت کند و هم باعث تفرقه و تضعیف اعتماد اجتماعی شود.

از جنبه مثبت، فضای مجازی بستری فراهم کرده است تا اطلاع‌رسانی سریع و گسترده انجام شود. انتشار اخبار رسمی، تبیین سیاست‌ها و برنامه‌های کشور، معرفی دستاوردهای ملی و ترویج ارزش‌های انقلاب، همگی می‌توانند موجب همبستگی و افزایش اعتماد عمومی شوند. نمونه‌های میدانی نشان داده است که در مواقع بحران، مانند حوادث طبیعی یا تهدیدهای امنیتی، شبکه‌های اجتماعی می‌توانند مردم را متحد کرده و واکنش‌های جمعی مثبت ایجاد کنند. حتی بسیاری از نهادها و سازمان‌ها از این فضا برای افزایش مشارکت اجتماعی و اطلاع‌رسانی صحیح بهره می‌برند.

با این حال، فضای مجازی تهدیدهایی جدی برای وحدت ملی نیز به همراه دارد. انتشار اخبار نادرست و شایعه‌سازی، بزرگنمایی اختلافات سیاسی، مذهبی یا اجتماعی و القای ناامیدی و بی‌اعتمادی، می‌تواند پایه‌های اعتماد میان مردم و نهادهای رسمی را تضعیف کند. تحلیلگران معتقدند دشمنان خارجی با بهره‌گیری از ظرفیت‌های شبکه‌های اجتماعی، به دنبال ایجاد شکاف و اختلافات داخلی هستند. برخی تلاش می‌کنند با مدیریت محتوای رسانه‌ای، تضادهای واقعی یا مصنوعی را بزرگنمایی کرده و جامعه را از مسیر همبستگی و انسجام دور کنند.

رهبر معظم انقلاب نیز در بیانات متعدد خود به این واقعیت اشاره کرده‌اند که فضای مجازی می‌تواند فرصت و تهدید باشد و تأکید کرده‌اند که مردم و مسئولان باید با آگاهی و سواد رسانه‌ای، از این ابزار برای تقویت وحدت ملی و مقابله با برنامه‌های تفرقه‌انگیز بهره بگیرند. به گفته ایشان، توجه به نقاط مشترک، پرهیز از اختلافات فرعی و مدیریت هوشمندانه شبکه‌های اجتماعی، کلید مقاومت در برابر فشارهای دشمنان است.

تحلیلگران سیاسی می‌گویند، نقش فضای مجازی در وحدت ملی محدود به شرایط داخلی نیست؛ این ابزار می‌تواند اثرگذاری ایران در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی را نیز تقویت یا تضعیف کند. هرگاه پیام‌ها و محتواهای رسمی و درست منتشر شده، تصویر واقعی ایران به مخاطبان داخلی و خارجی منتقل شده است. اما هنگامی که شایعات و اخبار تحریف‌شده غالب شده، همبستگی داخلی کاهش یافته و دشمنان فرصت سوءاستفاده پیدا کرده‌اند.

در نهایت، فضای مجازی یک فرصت بی‌نظیر برای تقویت انسجام اجتماعی و وحدت ملی است، اما تنها در صورتی که استفاده از آن هوشمندانه، اخلاق‌مدار و مطابق با منافع ملی باشد. در غیر این صورت، این ابزار می‌تواند زمینه‌ساز شکاف‌های اجتماعی، اختلافات داخلی و سوءاستفاده دشمنان شود. همانطور که کارشناسان و رهبر انقلاب بارها تأکید کرده‌اند، آینده وحدت ملی ایران تا حد زیادی به مدیریت هوشیارانه و بهره‌گیری درست از فضای مجازی وابسته است.