دشمن‌شناسی، دوراندیشی و انسجام؛ مثلث امنیت پایدار ایران

سعید ایریلوزادیان

امنیت پایدار در جمهوری اسلامی ایران بیش از آنکه محصول واکنش‌های مقطعی یا اقدامات تاکتیکی باشد، بر بنیانی راهبردی استوار است که سه مؤلفه کلیدی آن را شکل می‌دهد: دشمن‌شناسی دقیق، دوراندیشی در تصمیم‌سازی و انسجام ملی در سطح جامعه و حاکمیت. فقدان یا تضعیف هر یک از این اضلاع، کل منظومه امنیت ملی را در معرض فرسایش تدریجی قرار می‌دهد.

در محیط امنیتی امروز، تهدید علیه ایران ماهیتی ترکیبی یافته است؛ به‌گونه‌ای که فشار اقتصادی، عملیات روانی، جنگ شناختی، تحریک شکاف‌های اجتماعی و تحرکات دیپلماتیک خصمانه، هم‌زمان و هماهنگ به کار گرفته می‌شوند. در چنین شرایطی، دشمن‌شناسی صرفاً به معنای شناسایی بازیگر متخاصم نیست ، بلکه شامل درک دقیق راهبردها، ابزارها و الگوهای رفتاری دشمن در میدان‌های سخت و نرم می‌شود. نادیده‌گرفتن این واقعیت، به خطا در تحلیل و در نهایت به تصمیم‌سازی‌های پرهزینه منجر خواهد شد.

ضلع دوم این مثلث، دوراندیشی راهبردی است. امنیت پایدار نیازمند تصمیم‌هایی است که پیامدهای میان‌مدت و بلندمدت آن‌ها به‌درستی سنجیده شده باشد. سیاست‌گذاری بدون نگاه آینده‌محور، حتی اگر در کوتاه‌مدت آرامش ایجاد کند، می‌تواند در بلندمدت به انباشت بحران و تضعیف سرمایه اجتماعی بینجامد. دوراندیشی، امکان عبور عقلانی از بحران‌ها و تبدیل تهدیدها به فرصت را فراهم می‌سازد و مانع گرفتار شدن کشور در چرخه واکنش‌های هیجانی می‌شود.

در این میان، انسجام ملی نقش پیونددهنده و تقویت‌کننده دو ضلع دیگر را ایفا می‌کند. دشمن‌شناسی بدون انسجام، به سوءتفاهم‌های اجتماعی و دوقطبی‌سازی منجر می‌شود و دوراندیشی بدون وحدت، در مرحله اجرا با چالش‌های جدی مواجه خواهد شد. انسجام ملی به معنای حذف اختلاف‌نظرها نیست، بلکه مدیریت عقلانی تفاوت‌ها در چارچوب منافع ملی و امنیت جمعی است.

تجربه‌های گذشته نشان داده است که هرگاه شکاف میان حاکمیت و جامعه افزایش یافته، دشمن توانسته است با کمترین هزینه، بیشترین فشار را اعمال کند. در مقابل، هر زمان که اعتماد عمومی تقویت شده و همگرایی نخبگانی و مردمی شکل گرفته، تهدیدات خارجی عملاً خنثی شده‌اند. از این منظر، انسجام ملی نه یک مفهوم اجتماعی صرف، بلکه مولفه‌ای امنیتی با کارکرد بازدارنده محسوب می‌شود.

در نهایت، امنیت پایدار ایران در گروی نگاه یکپارچه به این مثلث راهبردی است. دشمن‌شناسی بدون بزرگ‌نمایی، دوراندیشی بدون محافظه‌کاری منفعلانه و انسجام بدون یکسان‌سازی اجباری ، می‌تواند الگویی کارآمد برای حکمرانی امنیت‌محور فراهم آورد. غفلت از این سه‌گانه، هزینه‌هایی به‌مراتب سنگین‌تر از فشارهای بیرونی به کشور تحمیل خواهد کرد؛ هزینه‌هایی که جبران آن‌ها در آینده، دشوار و بعضاً غیرممکن است.