وقتی خاک را بخشیدند

سعید ایریلوزادیان: واگذاری آرارات، یکی از همان لحظه‌های سیاه است؛ لحظه‌ای که ایران، بدون شلیک حتی یک گلوله، بخشی از قدرت جغرافیایی خود را دودستی تقدیم کرد.

آرارات؛ کوهی که فروخته شد، نه فتح
آرارات صرفاً یک ارتفاع مرزی نبود؛ گره ژئوپلیتیکی اتصال ایران به قفقاز و آناتولی بود. اما دولت رضاخان، اسیر توهم «ثبات از مسیر عقب‌نشینی»، این نقطه راهبردی را قربانی سیاست رضایت‌سازی برای همسایگان و حامیان خارجی کرد.

به گفته دکتر حسین دهقانی، کارشناس ژئوپولیتیک قفقاز:
«واگذاری آرارات، یک تصمیم مرزی نبود؛ یک پیام بود. پیامی به بازیگران منطقه‌ای که ایرانِ آن دوره، اراده ایستادن بر منافع راهبردی خود را ندارد.»

سعدآباد؛ قرارداد صلح یا سند تسلیم؟
قرارداد سعدآباد، سال‌هاست با واژه‌هایی چون «همکاری منطقه‌ای» بزک شده، اما واقعیت تلخ است: سعدآباد، قرارداد تثبیت انفعال ایران بود. قراردادی که در آن، ایران امتیاز داد، بی‌آنکه موازنه قدرتی خلق کند.

دکتر محمدرضا حاتمی، استاد ژئوپولیتیک دانشگاه شهید بهشتی، صریح می‌گوید:
«سعدآباد، نه‌تنها امنیت نیاورد، بلکه ایران را از بازیگر مؤثر قفقاز به کشوری حاشیه‌نشین تبدیل کرد. این قرارداد، آغاز فرسایش تدریجی عمق استراتژیک ایران بود.»

زنگزور؛ همان سناریو، با بازیگران جدید
امروز، پروژه کریدور زنگزور، ادامه مستقیم همان مسیر خطرناک است. این فقط یک راه ترانزیتی نیست؛ تیغی است برای بریدن شریان ژئوپلیتیکی ایران. اگر این کریدور تحمیل شود، ایران از قفقاز حذف می‌شود؛ دقیقاً همان رؤیایی که دشمنان تاریخی این سرزمین دهه‌ها دنبال کرده‌اند.

دکتر امیرحسین یوسفی، تحلیلگر ارشد مسائل اوراسیا هشدار می‌دهد:
«زنگزور، آزمون بیداری ژئوپلیتیکی ایران است. اگر این گلوگاه از دست برود، باید منتظر بازتعریف کل معادلات امنیتی شمال کشور به ضرر ایران باشیم.»

تاریخ تکرار نمی‌شود؛ اگر ما خواب نباشیم
رضاخان گمان می‌کرد با عقب‌نشینی، امنیت می‌خرد. اما تاریخ نشان داد امنیت، محصول اقتدار است نه تمنا. امروز، زنگزور، همان جایی است که باید تکلیف خود را با گذشته روشن کنیم؛ یا از تاریخ درس بگیریم، یا دوباره هزینه بدهیم.

به تعبیر دکتر سعید شریفی، پژوهشگر تاریخ سیاسی ایران:
«خطای رضاخان فقط در واگذاری زمین نبود؛ در واگذاری فهم ژئوپلیتیک بود. هر نسلی که این فهم را نداشته باشد، محکوم به تکرار همان اشتباه است.»

هشدار بی‌تعارف
ایران، آزمایشگاه اشتباهات تاریخی نیست. خاک، محل معامله نیست. آرارات، یک‌بار رفت؛ زنگزور نباید دومین لکه ننگ شود. این‌بار، نه جهل پذیرفتنی است، نه سکوت قابل توجیه.

زنگزور فقط یک کریدور نیست؛ خط مقدم جنگ بی‌صدایی است که اگر جدی گرفته نشود، فردا صدایش را با هزینه‌های سنگین خواهیم شنید.