فرهنگ تک‌سرنشینی و خوروهای پرمصرف عامل ایجاد آلایندگی

سهمی از این آسمان خاکستری، نتیجه انتخاب‌های روزمره ماست.

آلودگی هوا در شهرهای بزرگ ایران دیگر یک هشدار نیست، بلکه به یک بحران مزمن و دائمی تبدیل شده است. نفس کشیدن در کلان‌شهرها دشوار شده و آسمان خاکستری، نشانه‌ای از انباشت سال‌ها بی‌توجهی به استانداردهای تولید خودرو و ضعف فرهنگ استفاده از حمل‌ونقل عمومی است.

یکی از ریشه‌های اصلی این بحران، تولید خودروهای غیراستاندارد با مصرف سوخت بالا در داخل کشور است. بسیاری از خودروهای داخلی نه‌تنها از نظر مصرف سوخت، چند لیتر بالاتر از میانگین جهانی هستند، بلکه از فیلترها و فناوری‌های کنترل آلایندگی ضعیف‌تری بهره می‌برند. نتیجه آن، ورود حجم عظیمی از گازهای سمی و ذرات معلق به هوایی است که مردم ناچارند هر روز آن را تنفس کنند.

در کنار این مشکل ساختاری، یک مسئله فرهنگی نیز به تشدید آلودگی هوا دامن زده است: خودروهای تک‌سرنشین. خیابان‌ها پر از خودروهایی است که تنها یک نفر را جابه‌جا می‌کنند. در حالی که هر خودرو می‌تواند به جای یک نفر، دو یا چند نفر را حمل کند. این رفتار، مصرف سوخت، ترافیک و آلودگی را چند برابر می‌کند.

اما چرا مردم تمایل دارند به صورت تک‌سرنشین از خودرو استفاده کنند و کمتر سراغ وسایل نقلیه عمومی می‌روند؟ چند عامل مهم در این زمینه قابل اشاره است:

۱. کمبود کیفیت در حمل‌ونقل عمومی؛ شلوغی، تأخیر، فرسودگی ناوگان و نبود تهویه مناسب در اتوبوس‌ها و متروها.

۲. احساس راحتی و امنیت روانی در خودروی شخصی در مقایسه با فضای شلوغ وسایل عمومی.

۳. فرهنگ پرستیژ اجتماعی که در آن داشتن و استفاده از خودروی شخصی نشانه استقلال و منزلت تلقی می‌شود.

۴. ضعف زیرساخت‌های حمل‌ونقل ترکیبی مانند پارک‌سوار، مسیرهای دوچرخه و دسترسی آسان به ایستگاه‌های مترو و اتوبوس.

۵. زمان‌بر بودن سفرهای عمومی نسبت به خودروی شخصی به دلیل ضعف مدیریت خطوط و برنامه‌ریزی شهری.

اگر قرار است هوای پاک به شهرها بازگردد، باید همزمان در دو جبهه اقدام شود: اصلاح استانداردهای تولید خودرو و تغییر الگوی رفتاری شهروندان. آلودگی هوا فقط تقصیر کارخانه‌ها یا دولت نیست؛ سهمی از این آسمان خاکستری، نتیجه انتخاب‌های روزمره ماست.

یادداشت: یونس یوسفی