یک پژوهشگر مسائل تاریخی: نماد شیر و خورشید، ریشه‌ای مذهبی و تاریخی در تشیع ایران دارد

نگاه آذربایجان/آذربایجان شرقی یک پژوهشگر مسائل تاریخی تأکید کرد: نماد شیر و خورشید ریشه در تشیع ایرانی دارد و ایرانیان آن را به‌عنوان نماد تشیع پذیرفته‌اند، نمادی با قدمتی دست‌کم ۵۰۰ ساله. با این حال، در دوره پهلوی، با افزودن تاج به این نشان، شیر و خورشید به‌عنوان آرم رسمی و سیاسی دولت نیز شناخته شد و همین امر باعث شد پس از انقلاب اسلامی، این نماد بیشتر جنبه سیاسی پیدا کند.
کریم میمنت‌نژاد در گفت‌وگو با نگاه آذربایجان با اشاره به پیشینه و ماهیت نماد «شیر و خورشید» گفت: این نماد که سال‌ها بر پرچم ایران نقش بسته بود، پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۸ تغییر پیدا کرد. اگرچه شواهدی وجود دارد که پیش از اسلام نیز نمادهایی از خورشید، شیر و دیگر حیوانات در ایران دیده می‌شود، اما ترکیب مشخص «شیر در کنار خورشید» همراه با شمشیر در دست شیر، به‌طور مشخص به دوران صفویه بازمی‌گردد.
وی افزود: در دوران صفویه، این نماد بر تمامی پرچم‌های سیاسی، حکومتی و دولتی ایران نقش بسته بود و به‌ویژه در جنگ‌ها و صف‌آرایی‌ها با دولت عثمانی مورد استفاده قرار می‌گرفت. 
وی با اشاره به تفسیر این نمادها گفت: شیر به‌عنوان نماد «اسدالله الغالب» شناخته می‌شد و خورشید، بنا بر برخی روایات، نماد پیامبر اسلام (ص) و در روایت‌هایی دیگر منتسب به امام رضا (ع) تلقی می‌شد. همچنین شمشیر دو سر نقش‌بسته در این نماد، با تعابیری همچون ذوالفقار، همواره به‌عنوان نماد حضرت علی (ع) شناخته شده است.
میمنت‌نژاد تصریح کرد: در دوره صفویه، هنگامی که دولت ایران در برابر عثمانی‌ها صف‌آرایی کرد، پرچم دو طرف کاملاً معنادار بود، عثمانی‌ها از نماد هلال و ستاره استفاده می‌کردند و ایران با نماد شیر و خورشید وارد میدان می‌شد. این تقابل نمادین، در طول سلسله‌های پادشاهی ایران نیز استمرار یافت.
این پژوهشگر مسائل تاریخی به موضوع عضویت ایران در سازمان جهانی صلیب سرخ در دوره قاجار اشاره کرد و گفت: از آنجا که صلیب نمادی مذهبی بود، مسلمانان آن را نمی‌پذیرفتند. دولت عثمانی نیز در کنفرانس لاهه به این موضوع اعتراض کرده بود و در نهایت اجازه یافت نماد برگرفته از پرچم خود، یعنی هلال، را به‌عنوان نشان عضویت در صلیب سرخ استفاده کند که بعدها به «هلال احمر» معروف شد.
وی افزود: در اسناد تاریخی موجود در آرشیو وزارت امور خارجه ایران در دوره قاجار، مشخص است که نه‌تنها وزیر امور خارجه وقت، بلکه سفیر مختار ایران در فرانسه و حتی شخص پادشاه قاجار، به‌شدت با استفاده از نماد هلال مخالفت می‌کردند. استدلال آن‌ها این بود که همان‌گونه که صلیب به دلیل ماهیت مذهبی‌اش پذیرفته نشد، هلال نیز برای ایران قابل قبول نیست.
وی ادامه داد: پس از چندین سال مکاتبه و با دیپلماسی فعال، به‌ویژه با تلاش‌های صمدخان ممتازالسلطنه، سرانجام در مجامع جهانی، نماد «شیر و خورشید سرخ» به‌عنوان آرم اختصاصی ایران تصویب شد و ایران با این نشان وارد سازمان جهانی صلیب سرخ شد. حساسیت دولت قاجار برای نرفتن زیر بیرق هلال، نشان می‌دهد که این نماد صرفاً دولتی نبوده، بلکه ماهیتی مذهبی و عقیدتی داشته است.
میمنت‌نژاد با اشاره به عزاداری سنتی بازار تبریز اظهار کرد: این آیین قدمتی بیش از ۴۰۰ سال دارد و خوشبختانه همچنان به همان شیوه قدیمی در بازار تبریز برگزار می‌شود. تمامی پرچم‌هایی که هیئت‌های مذهبی محلات تبریز در این مراسم با خود به بازار می‌آورند، مزین به نقش شیر و خورشید هستند و حتی بر علم‌هایی که به نام حضرت اباعبدالله الحسین (ع) نوشته شده، این نماد دیده می‌شود که به‌روشنی بیانگر ماهیت مذهبی و اعتقادی آن است.
این پژوهشگر تاریخی خاطرنشان کرد: با وجود آنکه نماد شیر و خورشید هم‌زمان به ابعاد سیاسی و مذهبی مرتبط است، شباهت آن با نشان مورد استفاده دولت وقت بر سر در ادارات و سربرگ‌ها موجب شد ایران طی نامه‌ای به سازمان جهانی صلیب سرخ، استفاده از این آرم اختصاصی را به‌طور موقت تعلیق کند. بر اساس همان تعلیق رسمی، حق استفاده از نشان «شیر و خورشید سرخ» همچنان برای ایران محفوظ است و به همین دلیل، ایران در حال حاضر به‌صورت موقت از نماد هلال احمر برای سازمان امداد و نجات خود به‌عنوان نماینده سازمان جهانی صلیب سرخ استفاده می‌کند.
انتهای پیام