چرا ایرانی‌ها در ۲۲ بهمن امسال پرشمار آمدند؟

یادداشت: یونس یوسفی

۲۲ بهمن امسال در فضایی برگزار شد که منطقه غرب آسیا در التهاب به‌سر می‌برد؛ از جنگ‌ها و ناامنی‌های پیرامونی گرفته تا افزایش لحن تهدیدآمیز مقامات آمریکایی علیه ایران.

در چنین شرایطی، حضور گسترده مردم در راهپیمایی را نمی‌توان صرفاً یک آیین تقویمی دانست؛ این حضور، واکنشی سیاسی–اجتماعی به محیط پرتنش پیرامونی است.

بخش مهمی از شرکت‌کنندگان با این تصور به خیابان آمدند که کشور در مقطعی حساس ایستاده است؛ مقطعی که هرگونه نشانه از شکاف داخلی می‌تواند در محاسبات دشمنان اثرگذار باشد.

در ذهن بسیاری، راهپیمایی امسال نه فقط گرامی‌داشت یک رویداد تاریخی، بلکه اعلام موضعی روشن در برابر فشار خارجی بود: اینکه تهدید، الزاماً به انفعال یا واگرایی منجر نمی‌شود. تحولات منطقه‌ای نیز این ذهنیت را تقویت کرده است.

ناامنی در برخی کشورهای همسایه، تجربه فروپاشی یا بی‌ثباتی دولت‌ها در اثر جنگ و مداخله خارجی، و مشاهده هزینه‌های سنگین درگیری‌های منطقه‌ای، برای بخشی از جامعه این پیام را داشته که «ثبات» یک سرمایه ملی است.

بنابراین حضور در ۲۲ بهمن، برای آنان معنایی فراتر از سیاست روز دارد؛ نشانه‌ای از حمایت از امنیت و تمامیت ارضی کشور. در بعد خارجی، این حضور حامل پیام بازدارندگی نیز هست. در شرایطی که تهدید نظامی یا تشدید تحریم‌ها در ادبیات سیاسی آمریکا تکرار می‌شود، نمایش انسجام اجتماعی می‌تواند این محاسبه را تقویت کند که فشار حداکثری، به شکاف اجتماعی مورد انتظار منجر نشده است.

چنین برداشتی، دست‌کم در سطح روانی و رسانه‌ای، هزینه تصمیم‌های تهاجمی را بالا می‌برد. البته باید توجه داشت که انگیزه‌های مردم یکدست نیست. برخی با انگیزه‌های هویتی و اعتقادی، برخی با دغدغه امنیت ملی، و برخی نیز با نگاه اعتراضی به تهدیدات خارجی در صحنه حاضر می‌شوند.

اما نقطه مشترک این حضور، تأکید بر این گزاره است که سرنوشت ایران باید در داخل تعیین شود، نه در سایه فشار بیرونی.

از این منظر، راهپیمایی ۲۲ بهمن امسال را می‌توان نشانه‌ای از «حساسیت تاریخی» جامعه نسبت به شرایط منطقه‌ای دانست؛ حضوری که می‌گوید در بزنگاه‌های تهدید، بخشی قابل توجه از جامعه ترجیح می‌دهد پیام وحدت بفرستد. خیابان در چنین روزی، صرفاً محل تجمع نیست؛ عرصه اعلام اراده ملی است.