غوغای استفاده از یکبار مصرف‌ها/ محرم؛ فرصتی برای تغییر در خرده فرهنگ‌های خطرناک

 اگر رمضان را ماه خودسازی و تغییر در خصیصه‌های اخلاقی در انسان می‌نامند، بی‌شک محرم ماهی است که می توان از آن به عنوان فرصتی برای تغییر در خرده فرهنگ‌هایی استفاده کرد که مثل یک عادت در زندگی اجتماعی ما رسوخ کرده است.

به گزارش نصر، حالا نزدیک به یک دهه از آغاز رواج استفاده از ظروف یکبار مصرف پلاستیکی و انباشت بی‌رویه زباله ناشی از این ظروف می‌گذرد؛ یکبار مصرف‌های لج در آوری که به جان محیط‌ زیست افتاده‌اند. هر سال ماه محرم که از راه می‌رسد بازار استفاده از این ظروف داغ تر از هر زمانی می‌شود.

زندگی شهری و توسعه آن منجر به تغییر عادات چند ساله جوامع مختلف شده که یکی از آن‌ها تغییر نوع ظروفی است که برای صرف غذا استفاده می‌شود. در این میان تب ظروف یکبار مصرف جوامع مختلف را فرا گرفته که با توجه به ماندگاری ۲۰۰ تا ۵۰۰ ساله آن‌ها در طبیعت؛ عوارض جبران ناپذیری به همراه دارد. در ایران این روند با شروع ماه محرم و دادن نذری بسیار شتاب گرفته که نگرانی دوستداران محیط زیست را به همراه دارد.

جوی‌ها پر از لیوان و قاشق و کاسه‌های پلاستیکی صحنه‌ی ثابت و تکرار شونده‌ی شبهای محرم است که در کوچه و خیابان‌های شهر می‌توان مشاهده کرد. البته این تنها یک ورِ ماجراست. ورِ دیگری که فراتر از تولید زباله و نازیبا کردن چهره بصری شهر است، هشدارهای کارشناسان بهداشتی است که این ظروف را سرطان‌زا و خطرناک می دانند.

یکبارمصرف‌ها؛ قاتلان انسان یا قاتلان طبیعت؟

لیدا محسنی کارشناس ارشد بهداشت و تغذیه در این خصوص می گوید: استفاده از این نوع ظروف برای مواد غذایی و آشامیدنی با دمای بالای ۶۵ درجه سانتیگراد و مواد غذایی چرب ممنوع است چرا که موجب آزاد شدن مونومرها می‌شود.

او ادامه می دهد: این مونومرهای شیمیایی سلامت انسان‌ها را با خطر جدی مواجه می‌کند و در واقع سرطان زا هستند.

حسین عبیری‌گلپایگانی، فعال محیط‌زیست، می‌گوید: علاوه بر این معضلات، این ظروف لطمه‌ای جدی به محیط‌زیست وارد می‌کند. شاید صدها سال زمان لازم باشد تا یک قطعه پلاستیکی تجزیه شود. از تولید نخستین پلاستیک در دنیا حدود ۷۵سال می‌گذرد اما هنوز سالم است.

امسال مجموعه شهرداری تبریز در این خصوص برنامه‌های خاصی را تدارک دیده است. از فرهنگ‌سازی و آگاه سازی شهروندان برای کاهش مصرف این ظروف گرفته تا برنامه‌ریزی برای جمع آوری پسماندهای ناشی از آنها.

از آموزش‌های شهروندی تا بسیج همگانی برای شهری پاکیزه در ماه محرم

مدیرعامل سازمان مدیریت پسماندهای شهرداری تبریز در گفتگو با شهریار با تشریح اقدامات این سازمان برای ایام محرم، می‌گوید: سازمان مدیریت پسماند در نظر دارد امسال با توجه به معرفت شناختی عزاداران حسینی با رویکردی جدید در ایام محرم نسبت به حفظ محیط زیست و جلوگیری از از آلودگی‌های بصری شهر و کاهش زباله اقدام کند.

علیرضا اصغری ادامه می‌دهد: پاکسازی محلات و بخصوص محدوده بازار جهت استقبال از محرم و برگزاری هرچه باشکوهتر عزاداری ها، توزیع کیسه‌های تجزیه‌پذیر در ایستگاه‌های صلواتی جهت جمع‌آوری پسماندها، هماهنگی با مربیان آموزشی جهت ارائه آموزش‌های مرتبط با حفظ محیط زیست از جمله این اقدامات است.

او خاطرنشان می‌کند: هماهنگی با هیات های حسینی جهت تحویل کیسه‌های تجزیه پذیر برای جمع آوری پسماندهای حاصل از پخش نذورات در راستای حمایت از کودکان مبتلا به سرطان و هماهنگی با سازمان تبلیغات اسلامی جهت ارائه آموزش‌های زیست محیطی به عزاداران و شهروندان از دیگر این اقدامات به شمار می‌رود.

ظروف پلاستیکی بر اثر گرما و سرما خورده شده و به قطعات ریزی تبدیل می‌شوند. این قطعات ریز مثل یک حائل میان زمین و هوا عمل کرده و در رشد گیاهان اختلال ایجاد می‌کنند. ‌قطعات ریز پلاستیک، ازیک‌سو، مانع نفوذ آب به زمین می‌شوند و از دیگر سو، جلوی رشد و جوانه‌زدن و بیرون آمدن گیاه از خاک را می‌گیرند. همین معضل، قابلیت کشت در برخی ‌زمین‌های کشاورزی را از بین برده است. همچنین رهاشدن ظروف یکبارمصرف پلاستیکی در آب‌ها و در نهایت ورود آنها به رودخانه و دریا، زیست ماهیان و آبزیان را با خطر جدی مواجه می‌کند که نتیجه آن نابودی ‌این منبع غذایی است.

در این بین مدیرکل ارتباطات و امور بین‌الملل شهرداری تبریز هم با تاکید بر اهمیت فرهنگ‌سازی کاهش استفاده از طروف یکبار مصرف پلاستیکی بین شهروندان می‌گوید: مسائلی از این دست مثل خرده فرهنگ‌هایی هستند که به فراخور زمان در زندگی مردم جا باز کرده‌اند که برای تغییر آنها چاره‌ای جز بهره‌گیری از قدرت فرهنگ و اطلاع رسانی نداریم.

سعید حاجی‌زاده ادامه می دهد: در همین راستا اداره کل ارتباطات و امور بین الملل شهرداری تبریز محرم امسال با مشارکت خانه محیط زیست و توسعه پایدار آذربایجان شرقی اقدام به نصب پیام و آموزه‌های محیط زیستی در تابلوهای شهری خواهد کرد.

او با اشاره به اثرگذاری استفاده از تابلوهای شهری برای اطلاع رسانی و فرهنگ سازی بین شهروندان، تصریح می‌کند: در سال های اخیر بهره گیری از این تابلوها برای انتقال پیام های شهروندی و… همواره با بازخورد و استقبال خوبی از سوی شهروندان روبرو شده که امیدوارم این بار نیز بتوانیم در ترویج فرهنگ محیط زیستی در ایام محرم بازتاب خوبی دریافت کنیم.

برای فرار از پلاستیک‌ها جایگزین‌های شخصی داشته باشیم

البته استفاده از ظروف یکبار مصرف پلاستیکی در ایران در روزهای عادی نیز زیاد است، به طوری که از این نظر در شمار ۱۰ کشور اول جهان قرار داریم. بر اساس آمارهای اعلام شده، سالانه بیش از ۱۷۷ هزار تن پلاستیک در ایران تولید می‌شود که برابر با ۵۰۰ تن در روز است و اگر حجم ظروف یکبار مصرف در مناسبت‌ها را نیز به آن اضافه کنیم، عظمت حجم این زباله شهری تصور ناپذیر خواهد بود.

در گذشته نه چندان دور در مراسم عزاداری امام حسین (ع) و به طور کلی تمام مراسمی که به مناسبت‌های مختلف برگزار می‌شد؛ استفاده از ظروف با دوام رواج داشته و معمولا زنان محله با نیت کمک به برگزاری مراسم سوگواری و اجر اخروی وظیفه شستن آن‌ها را بر عهده داشتند اما امروزه ظروف یکبار مصرف به طور ترسناکی جای این ظروف سنتی را گرفته‌اند.

عضو کمیسیون محیط زیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر تبریز در گفتگو با شهریار با اشاره به اینکه رویکرد شورای شهر تبریز از ابتدا این بوده که رفتارهای محیط زیستی داشته باشیم، می‌گوید: به طور مثال از ابتدای کار این شورا در صحن شورای شهر از لیوان یکبار مصرف و بطری های آب پلاستیکی استفاده نمی‌کنیم.

سعید نیکوخصلت با بیان اینکه بیشتر از ما، شهروندان و سمن‌ها حساس و پیگیر هستند و برای کاهش استفاده از ظروف یکبار مصرف تبلیغ می‌کنند، یادآور می‌شود: روز گذشته در خصوص افزایش مسئولیت‌های اجتماعی با اتاق بازرگانی و اتاق ایران جلسه‌ای داشتیم. خوشبختانه این جنبش آغاز شده و آنها هم قصد دارند صاحبان صنایع و کارخانه دار ها را به این سمت سوق دهند که در تولیدات خود از استفاده از موادی که باعث آسیب به شهروندان می شود، خودداری کنند. این رویکرد در کل دنیا شروع شده از مواد تجدید پذیر استفاده کنند.

او یادآور می‌شود: در ماه محرم اینکه ظروف و پسماندهای پلاستیکی را از زمین جمع کنیم کار خوبی است ولی بهتر از آن این است که اصلا از این ظروف استفاده کنیم.

نیکوخصلت همچنین با تاکید بر لزوم استفاده از کیف دستی‌های دائمی اظهار می‌کند: در صدد هماهنگی و برنامه‌ریزی با برندهای شهری هستیم تا آنها را به طراحی کیف دستی‌های دائمی خرید تشویق کنیم.

این عضو کمیسیون فرهنگی شورای شهر تبریز در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به میزان تولید زباله و به تبع آن افزایش سطل‌های زباله در سطح شهرهای ایران، می‌گوید: تعداد سطل زباله‌های ما در پارک‌ها زیاد بوده و باید تعداد این سطل‌ها را به سطح نرمال برسانیم این نشان می دهد که مردم به تولید زباله علاقه دارند. طبق آمار مشاهده شده در سطح کشور و سطح شهر خیلی علاقمندیم در فضاها با فاصله های کمتری از سطل های زباله استفاده کنیم. همین زیاد بودنِ باکس های زباله باعث می شود مردم تشویق به تولید زباله بیشتر شوند و تصور کنند حتما باید زباله‌ای داشته باشند که تولید کرده و در سطل بیاندازند.

چیزی که واضح است اینکه باید یاد بگیریم آسایش و راحتی امروز را به قیمت تباهی و آسیب رساندن به کره زمین نباید به دست آوریم. اگر چه استفاده از یکبار مصرف‌ها می تواند توزیع نذری را سهل تر کند ولی وقتی تمام ظروف استفاده شده در یک مناسبت خاص را کنار هم قرار دهیم با انباشتی از پلاستیک روبرو هستیم که بی رحمانه به طبیعت و محیط زیست زخم می زنند.

محرم، ماه ترویج فرهنگ های انسانی است. ماهی که می توانیم با بهره گیری از آموزه های آن، جهان بهتری برای نسل های آینده فراهم کنیم.

گزارش از سحر فکردار