توپ لیزری شایعه؛ بزرگترین سلاح وحدت شکن ناو آبراهام لینکلن

یادداشت: یونس یوسفی

چگونه جنگ روانی، وحدت مردم را هدف می‌گیرد؟

در جنگ‌های قدیم، سرزمین‌ها با لشکرکشی سقوط می‌کردند؛ اما در جنگ‌های مدرن، پیش از آنکه حمله‌ای نظامی آغاز شود، یک حمله عمیق‌تر رخ می‌دهد: حمله به ذهن مردم. در چنین نبردی، سلاح اصلی نه موشک، بلکه شایعه است.

تحرکات نظامی آمریکا در منطقه، به‌ویژه در دوره ترامپ و در چند روز اخیر، فقط یک آرایش میدانی نیست؛

همزمان یک آرایش رسانه‌ای و روانی شکل می‌گیرد که هدف آن تأثیرگذاری بر افکار عمومی داخل ایران و مهم‌تر از آن، تضعیف انسجام اجتماعی است.

چرا شایعه مستقیماً وحدت مردم را هدف می‌گیرد؟

وحدت اجتماعی بر سه ستون استوار است: اعتماد، آرامش روانی و احساس سرنوشت مشترک و شایعه دقیقاً همین سه ستون را تخریب می‌کند.

شایعه «فرار مسئولان» ؛ ضربه به حس همراهی وقتی در شرایط تنش ناگهان خبرهایی درباره خروج مسئولان یا خانواده‌های آنان منتشر می‌شود، پیام پنهان آن این است: «آن‌ها خودشان هم به آینده امیدی ندارند.» اثر مستقیم بر وحدت:مردم احساس می‌کنند تنها مانده‌اند و بین حاکمیت و جامعه شکاف روانی شکل می‌گیرد. نتیجه: تضعیف حس «ما با هم هستیم».

شایعه «کشته شدن فرماندهان» ؛ ضربه به حس امنیت جمعی انتشار خبرهای فوری و بدون منبع درباره کشته شدن چهره‌های نظامی یا امنیتی، یک هدف روشن دارد:ایجاد احساس بی‌ثباتی و بی‌پناهی. اثر بر وحدت: جامعه مضطرب می‌شود، تمرکز از همبستگی به نگرانی فردی تغییر می‌کند. در فضای ترس، مردم کمتر به فکر همدلی هستند و بیشتر درگیر بقا و اضطراب شخصی می‌شوند.

روایت «ترس و عقب‌نشینی مسئولان» ؛ ضربه به اعتماد اجتماعی وقتی القا می‌شود که مدیران کشور دچار سردرگمی یا ترس شده‌اند، پیام روانی آن این است: «مرکزی برای تصمیم‌گیری مطمئن وجود ندارد.» اثر بر وحدت: بی‌اعتمادی گسترش می‌یابد، مردم به تحلیل‌های فردی و پراکنده روی می‌آورند و جامعه از یک بدنه منسجم به مجموعه‌ای از افراد نگران تبدیل می‌شود.

مکانیزم تخریب وحدت با شایعه

شایعه این مسیر را طی می‌کند: ترس ، بی‌اعتمادی ، بدبینی متقابل ، فروپاشی حس جمعی در این وضعیت: مردم به هم اطمینان ندارند و هر گروه، گروه دیگر را مقصر می‌داند و بنابراین گفت‌وگو جای خود را به سوءظن می‌دهد و دقیقاً همین نقطه، هدف عملیات روانی است: جامعه‌ای که از درون دچار بی‌اعتمادی شود، حتی بدون جنگ خارجی هم تضعیف می‌شود.

چرا این روش از حمله نظامی مؤثرتر است؟ حمله نظامی جسم را هدف می‌گیرد، اما شایعه روح جامعه را. کشوری ممکن است از حمله نظامی جان سالم به در ببرد، اما اگر اعتماد و همبستگی از بین برود، آسیب آن عمیق‌تر و ماندگارتر است.

خط دفاعی واقعی کجاست؟ مقابله با این جنگ، پیش از هر چیز دفاع از وحدت روانی جامعه است: هر خبر فوری در شرایط تنش = نیازمند بررسی نپذیرفتن روایت‌های بدون منبع حفظ آرامش در گفت‌وگوهای اجتماعی تقویت حس «سرنوشت مشترک» در لشکرکشی‌های مدرن، شایعه همان نقشی را دارد که توپخانه در جنگ‌های قدیم داشت. هدف آن نه فقط ترساندن، بلکه شکستن پیوند میان مردم است. وقتی «ما» به «من» تبدیل شود، عملیات روانی پیروز شده است؛ و وقتی جامعه هوشیار بماند و اجازه ندهد بی‌اعتمادی گسترش یابد، این سلاح کارایی خود را از دست می‌دهد.