«زنگزور و آرارات؛ تاریخ هشدار می‌دهد، ایران نباید دوباره زمین بدهد»

واگذاری آرارات، یکی از سیاه‌ترین لحظه‌های تاریخ معاصر ایران است؛ لحظه‌ای که بدون شلیک حتی یک گلوله، بخشی از قدرت جغرافیایی کشور دودستی تقدیم شد.

آرارات، نه صرفاً یک ارتفاع مرزی، بلکه گره راهبردی اتصال ایران به قفقاز و آناتولی بود. دولت رضاخان، در اسارت توهم «ثبات از مسیر عقب‌نشینی»، این نقطه حیاتی را قربانی سیاست رضایت‌سازی برای همسایگان و حامیان خارجی کرد.

دکتر حسین دهقانی، کارشناس ژئوپولیتیک قفقاز، این واگذاری را چنین تحلیل می‌کند: «واگذاری آرارات، یک تصمیم مرزی نبود؛ یک پیام بود. پیامی به بازیگران منطقه‌ای که ایرانِ آن دوره، اراده ایستادن بر منافع راهبردی خود را ندارد.» قرارداد سعدآباد نیز که سال‌ها با واژه‌هایی چون «همکاری منطقه‌ای» بزک شده، در حقیقت سند تثبیت انفعال ایران بود.

دکتر محمدرضا حاتمی، استاد ژئوپولیتیک دانشگاه شهید بهشتی، می‌گوید: «سعدآباد نه‌تنها امنیت نیاورد، بلکه ایران را از بازیگر مؤثر قفقاز به کشوری حاشیه‌نشین تبدیل کرد. این قرارداد، آغاز فرسایش تدریجی عمق استراتژیک ایران بود.»

امروز، پروژه کریدور زنگزور ادامه مستقیم همان مسیر خطرناک است. این کریدور صرفاً یک راه ترانزیتی نیست؛ تیغی است برای بریدن شریان ژئوپلیتیکی ایران.

دکتر امیرحسین یوسفی، تحلیلگر ارشد مسائل اوراسیا، هشدار می‌دهد: «زنگزور، آزمون بیداری ژئوپلیتیکی ایران است. اگر این گلوگاه از دست برود، بازتعریف کل معادلات امنیتی شمال کشور به ضرر ایران رخ خواهد داد.» رضاخان گمان می‌کرد با عقب‌نشینی، امنیت می‌خرد؛ اما تاریخ نشان داد امنیت، محصول اقتدار است نه تمنا.

دکتر سعید شریفی، پژوهشگر تاریخ سیاسی ایران، تأکید می‌کند: «خطای رضاخان فقط در واگذاری زمین نبود؛ در واگذاری فهم ژئوپلیتیک بود. هر نسلی که این فهم را نداشته باشد، محکوم به تکرار همان اشتباه است.»

هشدار بی‌تعارف: ایران آزمایشگاه اشتباهات تاریخی نیست و خاک محل معامله نیست. آرارات یک‌بار از دست رفت؛ زنگزور نباید دومین لکه ننگ شود.

این‌بار، نه جهل پذیرفتنی است، نه سکوت قابل توجیه. زنگزور تنها یک کریدور نیست؛ خط مقدم جنگ بی‌صدایی است که اگر جدی گرفته نشود، فردا هزینه آن را با شدت خواهیم پرداخت.