انعکاس نوستالژی تبریز در خانه‌های تاریخی

صحبت از شهری است با تاریخی بیش از ۴۰۰۰ سال و ۶۰۰۰ خانه تاریخی که هر چند در مقایسه با شهرهای دیگر مهجور واقع شده و دست نامهربان روزگار با زمین‌لرزه‌ها و جنگ‌های متعدد، چندین بار چهره تاریخ آن را دستخوش تغییر قرار داده، اما هنوز هم با افتخار تمام، تاریخ غنی خود را به رخ می‌کشد.
به گزارش نگاه آذربایجان به نقل از فارس، بچه که بودیم، قصه های شیرین مادربزرگ پاهایمان را از زمین و زمان جدا می کرد و به دنیایی دیگر می بردمان! کمی که بزرگتر شدیم کتابها شدند همراه و همدم ساعتهای فراغت از درس و مشق؛ و از لابلای همین کتابها بود که عطر تاریخ را استشمام کردیم؛ تاریخی که انعکاسی از گذشته در حال و آینده است و آیینه عبرتی برای آنان که گذشت زمان را درباره خود صادق نمی دانند.
اما روی دیگر سکه، موقعیت امروزی تاریخ در عرصه جهانی است. نگاه به تاریخ دیگر قصه و نقل نیست؛ بلکه پتانسیلی ارزشمند و سرمایه ای هنگفت است که می تواند کشورها و شهرها را به شهرت و ثروت برساند. بنابراین تاریخ را باید به گونه ای دیگر شناخت و ارزشمند داشت.
تبریز در آغوش تاریخ بوده و هست؛ شهری که از هر خشت آن روایتی تازه برمی خیزد و هرکوی و برزنش، صحنه ای از رویدادهای بی نظیر بوده؛ مردم شهر شاید به اتکای همین تاریخ غنی و پر از زیر و بم تبدیل به مردمانی محکم و مقاوم شده اند و بازی های تاریخ را خوب تر از هرکسی دیگر می دانند.
شهرداری تبریز، در جایگاه مدیریتی شهر بر اجرای برنامه های عمرانی و خدماتی خود تاکید دارد؛ لیکن طی چندسال اخیر، اقدامات فرهنگی و اجتماعی را نیز در بخشی از طرح ها و برنامه ریزی های خود گنجانده است؛ برنامه هایی که در اتصال با کاربردهای عمرانی و فرهنگی- تاریخی وجهه ای دیگر برای تبریز رقم زده اند.
تلفیق نیازهای اجتماعی و فرهنگی با نیازهای عمرانی، به گونه ای که هر پروژه عمرانی بتواند بعد تاریخی و فرهنگی تبریز را هم جلوه گر کند، اتفاقی میمون و مبارک است که در تبریز و توسط شهرداری تبریز روی داده است. یکی از این برنامه ها، بازسازی، مرمت و احیای خانه های تاریخی تبریز است.

شهردار منطقه ۸ تبریز در این باره می گوید: این منطقه به واسطه قرار گرفتن در بافت تاریخی و فرهنگی تبریز، مسوولیتی ویژه دارد و باید بر اساس آن، این بافت را در وضعیتی شایسته و در خور برای شهروندان و گردشگران محترم آماده کند. حسین منیری فر، در توضیح بخشی از این اقدامات می افزاید: به عنوان نمونه، می توان از خانه های تاریخی تبریز سخن گفت؛ تملک و مرمت یا باززنده سازی این خانه ها، از جمله مهمترین اقداماتی است که توسط شهرداری تبریز انجام و البته با اقبال عمومی مواجه شده است. از سوی دیگر، احیای مجدد این خانه ها، موجب رونق گردشگری تبریز هم شده؛ چرا که گردشگران بسیاری به دلیل علاقمندی به تاریخ معاصر ایران، به تبریز آمده و از این خانه ها بازدید می کنند.
وی به پروژه های حال حاضر در این حوزه اشاره کرده و تصریح می کند: خانه تاریخی کلکته چی از جمله این خانه هاست که به خاندان مشهور کلکته چی، از تاجران بنام دوره قاجار در تبریز تعلق داشته و یکی از نمونه‌های ارزشمند معماری تاریخی شهر محسوب می‌شود. این خانه با حیاط مرکزی، اتاق‌های سه‌دری و پنج‌دری، پنجره‌های ارسی، تزئینات گچ‌بری و آجرکاری زیبا، بخشی از هویت فرهنگی محله‌های قدیمی تبریز را نشان می‌دهد.
شهردار منطقه ۸ با بیان این نکته که خانه مذکور در اثر عدم رسیدگی وضعیتی ناخوشایند پیدا کرده بود، می گوید: متاسفانه بدلیل عدم مرمت و نگهداری مناسب، این خانه تاریخی در وضعیت نامناسبی قرار داشت. بنابراین شهرداری منطقه ۸ با مشارکت سازمان عمران شهرداری طی چندسال گذشته نسبت به بهسازی این خانه تاریخی مبادرت ورزیده و با اعتباری بالغ بر ۱۰ میلیارد تومان، به شکلی اساسی این اثر تاریخی زیبا را مرمت و بازسازی می کند.

حسین منیری فر درباره اقدامات اجرا شده در خانه تاریخی کلکته چی اظهار می کند: با در نظر گرفتن فرسودگی دیوارها، ستونها، طاق و سقف خانه تاریخی کلکته چی و به منظور احیای دوباره این خانه تاریخی، نمای داخلی و بیرونی خانه، مرمت و جداره سازی اتاق ها، مقاوم سازی ستون ها و تمامی اجزا و محوطه داخلی ساختمان، مطابق نقشه سابق خانه انجام شده است. در فاز نهایی نیز عملیات سنگفرش و کفسازی حیاط این خانه به متراژ ۴۰۰ متر مربع آغاز شده که با ترکیب آجر کف و سنگ اسپراخون به شکل سنتی و با طرحی زیبا اجرا میشود. در کنار این طرح، مرمت دیگر بناهای تاریخی نیز به عنوان اقدامات شهرداری تاریخی فرهنگی تبریز در خانه های نیکدل، علی مسیو، مرمت خانه موزه استاد نگاه آذربایجان و مهمتر از همه عمارت ساعت انجام شده است.
وی همچنین، ضمن با اهمیت خواندن مرمت و هویت بخشی بافت‌های تاریخی تبریز به عنوان میراثی از گذشته و امانت آینده، به تشریح دیگر پروژه های مرمتی بافت تاریخی تبریز کرده و توضیح می دهد: از دیگر طرح های قابل توجه اجرا شده توسط این منطقه، می توان به احداث سردرب ها در قسمتهای مختلف بازار بزرگ تبریز اشاره کرد. سردرب بازار کفاشان یا به زبان محلی، باشماقچی بازار و بازار حرمخانه، با اعتباری بالغ بر ۱۴ میلیارد ریال احداث شده اند تا نمایی از تبریز قدیم و تصویری از محوطه بازار بزرگ تبریز در آن ایام را در اذهان تداعی کنند.

مرمت یخچال صادقیه
یخچال های قدیمی هم بخشی دیگر از بناهای بازمانده از سالهای دور را تشکیل می دهند و اتفاقا، شهرداری منطقه ۸ نسبت به مرمت و ترمیم اساسی بناهای این یخچال ها اهتمام ورزیده است. به گفته شهردار منطقه ۸،  یخچال صادقیه با اعتبار ۳۵۰ میلیون تومان و یخچال یوشاری با هزینه ۹۰۰ میلیون تومانی به شکل اساسی مرمت شده اند.
اما جداره سازی در محدود تاریخی تبریز، در قسمتهایی از بازار انجام یافته است. شهردار منطقه ۸ در این خصوص اظهار می کند: محدوده های گرجی لر، جمهوری و تربیت، از جمله قسمتهایی هستند که مشمول اجرای طرح جداره سازی شده اند.

منیری فر پیاده روسازی و سنگفرش پیاده روها را نیز در همین راستا ارزیابی می کند و می گوید: کفسازی پیاده روهای معابر سطح حوزه از جمله خیابان های ۱۷ شهریور، طالقانی، ضلع شمالی و جنوبی خیابان امام خمینی، خیابان بهادری، بلوار چایکنار، خیابان تئاتر، کوی مشکات و کوچه کلکته چی در حداقل زمان ممکن و طی ماه های اخیر توسط شهرداری منطقه ۸ اجرایی شده اند. این اقدام در راستای انسان محور کردن معابربافت تاریخی شهر انجام یافته است.
آخرین وضعیت خانه باقرخان سالار ملی در تبریز
بنابر گفته های شهردار منطقه ۸، تملک خانه باقرخان سالار ملی نیز به عنوان یکی از مهمترین برنامه های این منطقه، در دستور کار قرار دارد و در ابتدای امر نیز، ۳۸ درصد از قطعات پیرامون خانه منتسب به باقرخان تملک و آزاد سازی شده و ۶۲ درصد باقی مانده نیز در حال رایزنی با مالکان و طی مراحل حقوقی است. وی همچنین اعلام می کند که در این محدوده، قرار است بوستانی به وسعت ۴۵۰۰ مترمربع و مزین به نام باقرخان احداث شود تا این مکان تاریخی به فضایی ارزشمند برای شهروندان و گردشگران تبدیل شود.
منیری فر افزود: بر اساس توافق صورت گرفته با اداره کل میراث فرهنگی استان، این قطعات تفکیکی به صورت ۵۰ – ۵۰ توسط شهرداری و میراث فرهنگی تملک می‌شوند و عملیات مرمتی این خانه ارزشمند نیز توسط شهرداری منطقه ۸ و با مشارکت اداره کل میراث فرهنگی اجرا می شود. اندک تاملی بر این مطلب، انعکاس تاریخ را در عملکرد شهرداری تبریز به طور عام و شهرداری منطقه ۸ به طور خاص نشان می دهد. تاریخی که در تلخ ترین حکایتهایش نیز، حلاوت رشادت ها، قهرمانی ها و وطن دوستی ها را در کام ما می ریزد و افتخاری دیرین را دوباره زنده می کند.

_________________________________
نگارنده: خاطره میرزایی