«غواص‌لار»؛ ندایی که تبریز با آن نفس می‌کشد و مقاوم می‌ماند

در روزگاری که بسیاری از نام‌ها با گذر زمان کمرنگ می‌شوند، برخی صداها و واژه‌ها هستند که در حافظه جمعی یک شهر حک می‌شوند؛ نه فقط به‌عنوان یک اثر هنری، بلکه به‌مثابه ستون‌های هویت و همبستگی اجتماعی. حاج صمد قاسم‌پور از همین تبار است.

رزمنده پیشکسوت دفاع مقدس و شاعر منظومه ماندگار «غواص‌لار»، تنها یک نوحه‌سرا یا شاعر آیینی نبود؛ او راوی صادق فرهنگ ایستادگی تا پای جان بود؛ فرهنگی که حول نام شهیدان شکل می‌گیرد و می‌تواند دل‌های پراکنده را دوباره به هم نزدیک کند. «غواص‌لار» برای تبریزی‌ها فقط یک نوحه نیست؛ یک خاطره مشترک و وحدت‌آفرین است که نسل‌ها را کنار هم می‌نشاند. هر بار که این منظومه خوانده می‌شود، تصویر دستان بسته، اروند خروشان و جوانانی که بی‌هیاهو جان دادند، زنده می‌شود؛ و درست همین تصویر است که مرزهای سلیقه، سن و حتی نگاه‌های متفاوت را کنار می‌زند و همه را زیر پرچم احترام به شهید و فداکاری مطلق جمع می‌کند.

این همان قدرت فرهنگی است که جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد. اثرگذاری «غواص‌لار» از آن‌رو ماندگار شد که از دل جنگ برخاست، نه از فاصله امن روایت‌های پسینی. حاج صمد خود رزمنده بوده و کلماتش بوی خاکریز، اضطراب شب عملیات و ایمان بی‌چشمداشت می‌داد.

نوحه او شعاری نبود؛ حقیقتی زیسته بود و به همین دلیل توانست به حلقه وصل مردم تبریز با فرهنگ مقاومت و شهادت تبدیل شود. تجلیل از حاج صمد قاسم‌پور در همایش زنده‌نامان تبریز، در واقع تجلیل از نقش شهیدان در حفظ وحدت ملی و انسجام اجتماعی است. او با شعر و نوحه‌اش یادآور شد که شهید، تنها یک نام در تاریخ نیست؛ بلکه محور همدلی، آرامش و ایستادگی یک ملت است. حاج صمد زنده‌نام است، چون نامش با یک بغض مشترک، یک افتخار جمعی و یک پیام روشن گره خورده است: اینکه تبریز، ایران و هر جامعه‌ای، تا وقتی حول یاد شهیدان و فرهنگ فداکاری گرد هم بایستد، پابرجا خواهد ماند. تبریز هنوز صدای او را به یاد دارد؛ صدایی که وقتی «غواص‌لار» خوانده می‌شود، نه‌تنها دل‌ها را می‌لرزاند، بلکه دل‌ها را به هم نزدیک‌تر می‌کند.